Αιματουρία : Ορισμός – Εισαγωγή

Ως αιματουρία ορίζεται η μη φυσιολογική απέκκριση ερυθρών στα ούρα (>3 ερυθρά κ.ο.π) και διακρίνεται σε δύο κατηγορίες:

• Μικροσκοπική, όπου το αίμα είναι ορατό μόνο στο μικροσκόπιο.
• Μακροσκοπική, όπου το αίμα είναι ορατό διά γυμνού οφθαλμού.

Αποτελεί συχνή εκδήλωση των παθήσεων του ουροποιητικού και μία από τις συχνότερες αιτίες νεφρολογικής και ουρολογικής διερεύνησης των ασθενών.

Σε πολλές μελέτες, η δοκιμασία ανίχνευσης αιμοσφαιρίνης στα ούρα σε άτομα άνω των 50 ετών αγγίζει το 20%.

Η υψηλή αυτή συχνότητα στον γενικό πληθυσμό επιβάλλει την προσεκτική προσέγγιση του προβλήματος.

Καταστάσεις που «μιμούνται» την αιματουρία

Α. Παθήσεις: Αιμοσφαιρινουρία, Μυοσφαιρινουρία, Ουρικά άλατα, Αλκαπτονουρία

Β. Φάρμακα: Σαλικυλικά, Ιβουπροφαίνη, Φαινυτοΐνη, Σουλφοναμίδες, Μετρονιδαζόλη, Νιτροφουραντοΐνη, Ριφαμπικίνη, Μεθυλντόπα κ.ά.

Γ. Τροφές: Παντζάρια, Βατόμουρα, Πάπρικα, Φάβα, Κουκιά

Αιματουρία: Αιτίες Νεφρολογικής Προέλευσης

Η παρουσία ερυθρών αιμοσφαιρίων στα ούρα που συνοδεύει σπειραματικές παθήσεις μπορεί να εκδηλωθεί σε μία από τις ακόλουθες κλινικές μορφές:

• Επιμένουσα αμιγής μικροσκοπική αιματουρία
• Επιμένουσα μικροσκοπική αιματουρία και λευκωματουρία
• Οξεία μακροσκοπική αιματουρία ή λευκωματουρία
• Υποτροπιάζουσα μακροσκοπική αιματουρία με ή χωρίς λευκωματουρία

Η διερεύνηση νεφρολογικής προέλευσης ρης νόσου πρέπει να γίνεται από νεφρολόγο.

Αιματουρία: Αιτίες Ουρολογικής Προέλευσης

Α. Λοιμώξεις ουροποιητικού: Κυστίτιδα, προστατίτιδα, ουρηθρίτιδα, πυελονεφρίτιδα, φυματίωση

Β. Λιθίαση ουροποιητικού: Η παρουσία λίθου σε οποιοδήποτε όργανο του ουροποιητικού.

Γ. Καλοήθης υπερπλασία προστάτη

Δ. Καρκίνος ουροποιητικού

Ε. Αγγειακά και μεταβολικά νοσήματα: Όπως κακοήθης υπέρταση, δρεπανοκυτταρική αναιμία, υπερασβεστιουρία, υπερουρικοζουρία

Διερεύνηση 

Η διαγνωστική προσπέλαση θα εξαρτηθεί από τις παρακάτω παραμέτρους:

Α. Ηλικία
Β. Φύλο του ασθενούς
Γ. Ατομικό ιστορικό και συνήθειες του ασθενούς
Δ. Ειδικά χαρακτηριστικά και συνοδά συμπτώματα

Α. Ηλικία

• Σε ασθενείς ηλικίας κάτω των 35 ετών, συνήθως οφείλεται σε ουρολοίμωξη (κυστίτιδα, προστατίτιδα, πυελονεφρίτιδα) ή σε λίθο. Συνήθως είναι επώδυνη.
• Σε ασθενείς ηλικίας άνω των 35-40 ετών, η επώδυνη αιματουρία αποτελεί σύμπτωμα ουρολοίμωξης ή λιθίασης.
• Αντίθετα, σε ασθενείς άνω των 35-40 ετών, η ανώδυνη αιματουρία μπορεί να αποτελεί σύμπτωμα υπερπλασίας προστάτη.

Η ανώδυνη αιματουρία σε καπνιστές ηλικίας άνω των 35-40 ετών πρέπει να διερευνηθεί πλήρως για να αποκλειστεί η κακοήθεια.

Β. Φύλο

• Περίπου το 60% των γυναικών σε κάποια ηλικιακή φάση θα εμφανίσουν ουρολοίμωξη, η οποία μπορεί να συνοδεύεται από επώδυνη αιματουρία.
• Όταν η γυναίκα εισέρχεται στην εμμηνόπαυση, γίνεται πιο ευάλωτη στις ουρολοιμώξεις, με αποτέλεσμα να εμφανίζει συχνότερα επώδυνη αιματουρία.

Γ. Ατομικό ιστορικό και συνήθειες

• Η λήψη φαρμάκων όπως τα αντιπηκτικά και η ασπιρίνη μπορεί να προκαλέσει αιματουρία.
• Το κάπνισμα μπορεί να προκαλέσει ανώδυνη αιματουρία λόγω καρκίνου του ουροποιητικού.
• Η επαγγελματική έκθεση σε χρώματα και βαφές (π.χ. κομμώτριες, κομμωτές, βυρσοδέψες) προκαλεί ανώδυνη αιματουρία οφειλόμενη σε νεοπλασία.

Ειδικά χαρακτηριστικά και συνοδά συμπτώματα

Η ανώδυνη αιματουρία συνήθως ανησυχεί τον ουρολόγο περισσότερο από τον ασθενή, διότι σε καπνιστές ηλικίας άνω των 40 ετών μπορεί να οφείλεται σε καρκίνο του ουροποιητικού. Ωστόσο μπορεί να συνοδεύεται από συμπτώματα όπως: Πόνος και τσούξιμο κατά την ούρηση, Κάψιμο, Συχνοουρία, Επίσχεση ούρων, Πυρετός.

Τα παραπάνω συνοδά συμπτώματα αποτελούν ενδείξεις «καλοήθων» καταστάσεων του ουροποιητικού (ουρολοίμωξη, λιθίαση, υπερπλασία προστάτη).

Διαγνωστικές εξετάσεις

Οι διαγνωστικές εξετάσεις που απαιτούνται για τον εντοπισμό της αιτίας του προβλήματος περιλαμβάνουν:

Γενική ούρων – καλλιέργεια ούρων ή αντιβιόγραμμα

Αποτελεί την πρώτη εξέταση που πρέπει πάντοτε να πραγματοποιείται, καθώς στις περισσότερες περιπτώσεις αποκαλύπτει την αιτία του συμπτώματος, τερματίζοντας τον διαγνωστικό έλεγχο του ασθενούς.

Στις περισσότερες περιπτώσεις αποκαλύπτει την αιτία του συμπτώματος.

• Ουρολοίμωξη και λιθίαση: Η εξέταση μπορεί να θέσει τη διάγνωση.
• Κρύσταλλοι στα ούρα: Κατευθύνουν τη διάγνωση προς τη λιθίαση.
• Κύλινδροι στα ούρα: Υποδηλώνουν νεφρολογική νόσο.

Απεικονιστικός έλεγχος

Μετά τη γενική εξέταση ούρων, ο απεικονιστικός έλεγχος μπορεί να βοηθήσει στον εντοπισμό της αιτίας της παρουσίας ερυθρών αιμοσφαιρίων στα ούρα. Περιλαμβάνει:

• Ακτινογραφία Ν.Ο.Κ: Για την εντόπιση λίθων.
• Υπερηχογράφημα Ν.Ο.Κ: Ανιχνεύει λίθους, καρκίνο στο νεφρό, την ουροδόχο κύστη και τη νεφρική πύελο.
• Πυελογραφία & αξονική πυελογραφία: Εντοπίζουν όγκους στον ουρητήρα και μελετούν τη λειτουργική ανατομία του ουροποιητικού.
• Αξονική τομογραφία χωρίς σκιαγραφικό: Θεωρείται η εξέταση εκλογής για την εντόπιση λίθων, τον καθορισμό του μεγέθους και της σκληρότητάς τους.

Σημαντικό: Σπάνια απαιτείται η διενέργεια όλων των παραπάνω εξετάσεων σε έναν ασθενή.

Κυστεοσκόπηση – Φωτοδυναμική Κυστεοσκόπηση

Η κυστεοσκόπηση είναι διαγνωστική εξέταση που επιτρέπει την άμεση επισκόπηση του εσωτερικού της ουροδόχου κύστης (παρόμοια με τη γαστροσκόπηση ή την κολονοσκόπηση).

• Διαρκεί 10-15 λεπτά.
• Στις γυναίκες πραγματοποιείται με τοπική αναισθησία.
• Στους άνδρες, μπορεί να απαιτηθεί ήπια αναισθησία.

Η εξέταση γίνεται με την είσοδο ενός ειδικού, μικρού σε διάμετρο, εύκαμπτου εργαλείου (κυστεοσκόπιο) μέσω της ουρήθρας.

Ενδείξεις για κυστεοσκόπηση :

• Ανώδυνη μακροσκοπική αιματουρία σε καπνιστές άνω των 35-40 ετών.
• Ανώδυνη μικροσκοπική αιματουρία με στείρα καλλιέργεια ούρων.
• Υποτροπιάζουσες ουρολοιμώξεις με αιματουρία για διερεύνηση ανατομικών προβλημάτων.

Τα τελευταία χρόνια, τα φωτοδυναμικά κυστεοσκόπια έχουν αυξήσει την ευαισθησία της κυστεοσκόπησης. Με τη χρήση ειδικού φαρμάκου μία ώρα πριν την εξέταση, καθίσταται δυνατή η διάγνωση επιφανειακού καρκίνου της ουροδόχου κύστης, ακόμη και όταν η συμβατική κυστεοσκόπηση δεν τον ανιχνεύει.

Ενδείξεις για φωτοδυναμική κυστεοσκόπηση :

• Ανώδυνη μακροσκοπική αιματουρία σε καπνιστή με αρνητική κυστεοσκόπηση.
• Αιματουρία σε ασθενή με αρνητική κυστεοσκόπηση και ιστορικό καρκίνου ουροδόχου κύστης.

Θεραπεία

Η αντιμετώπιση είναι αιτιολογική, δηλαδή στοχεύει στη θεραπεία της υποκείμενης αιτίας που την προκαλεί.

Γι’ αυτό είναι απαραίτητη η διερεύνησή της από ειδικό, διότι αν δεν αξιολογηθεί σωστά και παραβλεφθεί, μπορεί να οδηγήσει σε οδυνηρά αποτελέσματα λόγω καθυστερημένης διάγνωσης.